1. YouGov-survey
Ondervraagde publiek: 1.042 mensen. ADAM Architecture Vraag: stel dat er een nieuw gebouw gepland wordt vlakbij waar je woont; er worden 4 ontwerpen getoond (gelijke hoogte, vergelijkbare grootte, oriëntering). Twee ontwerpen zijn traditioneel, twee zijn hedendaags/moderne stijl.
2. Reconciling the Architectural Preferences of Architects and the Public
Samenvatting — Reconciling the Architectural Preferences of Architects and the Public: The Ordered Preference Model (Fawcett, Ellingham & Platt, 2008) Kort: de studie vergelijkt visuele voorkeuren van architecten (en ontwerpprofessionals) met die van het brede publiek voor kantoor-/stedelijke ontwerpen, identificeert systematische verschillen, en stelt het “Ordered Preference Model” voor als manier om ontwerpen te maken die beide groepen redelijk tevreden stellen.
3. Fasadens betydelse för Staden
“Fasadens betydelse för staden” (de betekenis van façades voor de stad) is een thema dat in meerdere studies, artikels, en architectuurexamenswerk wordt onderzocht, vaak met een focus op hoe de buitenzijde van gebouwen (de façade) bijdraagt aan de beleving, identiteit, functionaliteit en duurzaamheid van de stedelijke omgeving.
4. Create-Streets-Pop-up-poll
Tussen 1 april en 22 mei 2015 heeft Create Streets een online peiling gehouden onder circa 4.000 volgers (via Twitter en e-maildistributie). Uiteindelijk deden 283 mensen mee. Create Streets De vraag was: “Which of these would you most want to see built on an urban street very near to where you or a close friend live?” Ze toonden vier opties (foto’s) die willekeurig geordend werden.
5. Boring Boxes to Beautiful Cost Effective Houses
De studie From Boring Boxes to Beautiful Cost-Effective Houses: A study about housing development and exterior architectural preferences (KTH, 2017) onderzoekt hoe woongebouwen (voornamelijk meergezinswoningen) eruitzien en wat mensen mooi vinden aan de buitenkant, met aandacht voor esthetiek, kostenefficiëntie en de manier waarop architectuur en voorkeuren samenkomen.
6. Americans’-Preferred-Architecture-for-Federal-Buildings-National-Civic-Art-Society-Harris-Poll-Survey
De studie “Americans’ Preferred Architecture for Federal Buildings” (National Civic Art Society / Harris Poll) onderzoekt welke bouwstijl Amerikanen liever zien voor federale gebouwen (zoals rechtbanken, overheidskantoren) — traditioneel of modern — en wat die voorkeuren zeggen over publieke smaak en symboliek.
7. De waarde van stijl
Het rapport “De waarde van stijl” (2014) van Edwin Buitelaar en Frans Schilder onderzoekt hoe de architectuurstijl van woningen invloed heeft op hun marktwaarde in Nederland. Het richt zich specifiek op Vinex-wijken, waar veel nieuwbouwwoningen zijn gerealiseerd.
8. Effects of style on housing prices buitelaar
De auteurs onderzoeken of woningen met neo-traditionele architectuur, of woningen die verwijzen naar traditionele bouwstijlen, een hogere prijs opleveren dan woningen in meer moderne of “niet-traditionele” stijlen.
9. Quantefying the impact of scenic environment on health
Het onderzoek probeert vast te stellen in welke mate de aanblik (“scenicness”) van de omgeving verband houdt met hoe mensen hun gezondheid rapporteren, los van bekende confounders zoals inkomen, vervuiling, etc.
PDF Downloaden
10. Heart in the Right Street
Het rapport Heart in the Right Street van Create Streets (auteurs o.a. Nicholas Boys Smith) gaat over de relatie tussen de gebouwde omgeving (stedelijke vormgeving / ontwerp van buurten) en het welzijn van mensen — met name geluk, gezondheid, mentale gesteldheid.
11. Happiness pursuit factors leyden
Esthetische aspecten van de stad (zoals of men de stad mooi vindt) spelen een rol in het ervaren van geluk.
12. Design Disconnect 1 Architecture-for-Architects
Het centrale idee is dat de esthetische voorkeuren van architecten aanzienlijk kunnen verschillen van die van niet-architectuur-experts. De auteurs noemen dit verschil de “design disconnect” (ontwerpkloof).
13. Beauty and satisfaction aesthetic beauty florida 2010
Het onderzoek probeert te achterhalen in hoeverre de waargenomen esthetische schoonheid (aesthetic beauty) van een plek bijdraagt aan de tevredenheid van bewoners met hun gemeenschap (“community satisfaction”).
14. Using Eye Tracking to Reveal Responses to the Built Environment and Its Constituents
Toont aan dat mensen automatisch gezichten zoeken in gebouwen (pareidolia) Gevels zonder ‘gezichtsachtige’ structuur – zoals veel moderne blokkendozen – veroorzaken vervreemding en desoriëntatie Onze hersenen zijn geëvolueerd in relatie tot organische structuren, niet rechthoekige ruiten en gladde oppervlakken Eyetracking-onderzoek Sussman gebruikte eyetracking-technologie om te meten waar mensen naar kijken bij gebouwen: Klassieke gevels trekken de blik naar deuren, ramen, ornamenten, menselijke proporties Moderne blokkendozen: de blik zwerft doelloos rond of wordt afgestoten → Neurofysiologische implicatie: frustratie, cognitieve belasting, geen “visuele houvast” “When we don’t see familiar cues in a building façade — symmetry, depth, texture — our brains go into alert mode. We may not consciously know why, but we feel uneasy.” — Ann Sussman
15. Psychological responses to buildings and natural landscapes (2021)
275 deelnemers via online studie: façades bleken minder consistent in positieve beoordeling vergeleken met natuurlijke scènes. Natuur scoort algemener positief .
16. Perceptual evaluation of tall building forms and facades (2024)
Confirmatie van Berlyne’s omgekeerde U-model: te weinig of te veel complexiteit wekt irritatie; correcte middenklasse façades wekken maximale tevredenheid tandfonline.com.
17. Boring facades can seriously damage your health
Colin Ellard’s studie in Londen/Toronto: fysiologische meting van stress bij deelnemers die voorbij monotone façades lopen → verhoogde cortisol/sympathische respons
www.ribaj.com
18. Evaluating Stress Relief from Architecture: A Case Study Based on Buildings in Taiwan, China and Japan
In Taiwan, China en Japan lieten monotone façades gevoelens van vermoeidheid, depressie en stress zien, terwijl complexere ontwerpen juist plezier en mentale rust brachten.
www.mdpi.com
19. Wired: “It’s Official: Boring Cities Are Bad for Your Health” (2025)
Verwijst naar neurologisch onderzoek (Colin Ellard, eMOTIONAL Cities project) dat monotone stadszorg leidt tot stress, gevoelens van onbehagen, en zelfs neuroinflammatie
www.wired.com
20. ‘Demand interestingness’: Thomas Heatherwick rails against boring buildings
Disegner Thomas Heatherwick startte een campagne tegen saaie gebouwen, waarbij hij onderzoek noemt naar Colin Ellard die aantoonde dat gebouwontwerp een “profound impact” heeft op gevoel, stress en welzijn theguardian.com+1bbc.co.uk+1.
www.theguardian.com
21. “Happy citty” – Robert Sommer
Inhoud: Experimenten lieten mensen foto’s beoordelen van gebouwen; blokkendozen scoorden laag op geluk, veiligheid en aantrekkelijkheid. Quote: “Even subtle facade variation can massively impact perceived well-being.”
books.google.nl
22. Christopher Alexander – “A Pattern Language” (1977)
Inhoud: Alexander beschrijft honderden patronen die architectuur menselijk en levendig maken. Hij noemt “grote monotone blokken zonder overgangen of detail” als desoriënterend, oncomfortabel en sociaal schadelijk. Hoewel ouder, is dit boek van grote invloed op hedendaagse humane architectuur.
www.google.nl
23. “Neuroarchitecture: How the Brain Responds to Buildings” – Journal of Urban Design and Mental Health (2016)
Inhoud: Verzamelt studies over hoe hersenen reageren op de gebouwde omgeving. Bevinding: Uniforme, repetitieve architectuur leidt tot minder hersenactiviteit in gebieden die te maken hebben met plezier, oriëntatie en veiligheid.
www.urbandesignmentalhealth.com
24. https://www.academia.edu/10414417/A_Theory_of_Architecture_by_Nikos_Salingaros
Inhoud: Architect en wiskundige Salingaros stelt dat mensen van nature reageren op visuele complexiteit en structuur op menselijke schaal. Gebouwen zonder ritme, detail of hiërarchie veroorzaken psychische onrust en vervreemding. Stelling: “Architecture that lacks ordered complexity leads to psychological discomfort.”
www.academia.edu
25. WHO & Urban Mental Health
De Wereldgezondheidsorganisatie erkent dat de gebouwde omgeving invloed heeft op mentale gezondheid, en noemt onder andere gebrek aan esthetiek, groen en variatie als risicofactoren voor stress en depressie in stedelijke gebieden.
www.who.int
26. Life between buildings : using public space by Gehl, Jan, 1936-
Inhoud: Gehl toont aan dat monotone, inactieve gevels leiden tot minder gebruik van publieke ruimte, minder sociale interactie en daarmee verhoogde gevoelens van eenzaamheid en sociale isolatie. Dit is geen neurologisch, maar wel een sterk sociaal-psychologisch argument.
archive.org
27. “The architectural design of urban environments and its impact on our mental health” (2021, Frontiers in Psychiatry)
Bron: Frontiers in Psychiatry Inhoud: Het artikel bespreekt hoe stedelijke omgevingen met monotone, repetitieve architectuur geassocieerd worden met verhoogde stressniveaus en een negatief effect op stemming en cognitieve prestaties. Quote: “Uniform and monotonous urban architecture has been associated with higher levels of mental fatigue and emotional distress.”
www.frontiersin.org
28. Colin Ellard – “Places of the Heart” (2015)
Inhoud: Ellard, cognitief neurowetenschapper, deed experimenten waarbij mensen door steden liepen terwijl hun hersenactiviteit werd gemeten. Bevinding: Mensen voelden zich ongemakkelijk en depressief bij gebouwen met lange, lege gevels zonder detail of variatie. Quote: “People feel bored and even distressed when walking past featureless facades.”
www.google.nl
29. Michael Arbib & Harry Francis Mallgrave – “The Neuroscience of Architecture”
Inhoud: Deze werken koppelen hersenactiviteit en emotie direct aan architectonische prikkels. Gebouwen zonder sensorische of visuele rijkdom activeren minder positieve neurale reacties. Belangrijk concept: Gebrek aan “aesthetic affordance” leidt tot verminderde betrokkenheid en verhoogde stress.
static1.squarespace.com
Burgerbeweging Mooier Breda wil dit gesprek concreter maken, met alternatieve voorstellen en een netwerk van betrokken inwoners en professionals. Vrijwilligers die willen meedenken of meewerken zijn welkom. Meer informatie: www.mooier-breda.nl.