Hoofdbeeld: gevelvoorbeeld uit Den Haag.
Een gevel vertelt hoe een gebouw zich tot de straat verhoudt. Je ziet het aan de breedte van de ramen, de plek van de ingang, de materialen en de aansluiting op de buren. Wie het karakter van een straat wil versterken, heeft daarmee heel concrete aanknopingspunten.
Voor Breda zie ik kansen in zorgvuldig herstel én in nieuwe architectuur die iets aan haar omgeving toevoegt. Drie projecten laten zien hoe verschillend die aanpak kan zijn: herstel bij een herbestemming in Breda, verbouwing met behoud van de draagstructuur in Zaandam en nieuwbouw in Nijmegen. Juist die verschillen maken de voorbeelden bruikbaar.
Breda: herstel bij een nieuwe functie
Bij de verbouwing van het rijksmonument aan de Catharinastraat 10 zijn de grote winkelpuien vervangen door de oorspronkelijke raamindeling. Het gebouw is daarbij gesplitst in twee woningen. Vianen Bouwadvies beschrijft ook hoe de houten verdiepingsvloer brandwerend is uitgevoerd met behoud van de historische plafonds.
Bron: Vianen Bouwadvies, Verbouw Catharinastraat 10 Breda.
Hier hangen de gevel en het gebruik van het gebouw samen. De teruggebrachte raamindeling hoort bij een herbestemming naar wonen. Voor een winkel die als winkel verdergaat, kunnen juist een zichtbare entree en een bruikbare etalage belangrijk zijn. Mijn les uit dit voorbeeld: onderzoek eerst de geschiedenis, de aanwezige kwaliteit en het toekomstige gebruik. Daaruit volgt welke ingreep passend is.
Zaandam: een nieuw gezicht met behoud van het casco
Common Affairs verbouwde in 2013–2014 het C&A-pand aan de Gedempte Gracht. Het bestaande casco bleef behouden. Het gebouw kreeg aan de straatzijde de verschijningsvorm van drie Zaanse huizen, met kleuren en details die verwijzen naar de lokale bouwtraditie. De verbouwing omvatte ook betere isolatie en vernieuwde installaties.
Bron: Common Affairs, Transformatie winkel Zaandam.
Dit is een nieuwe vormgeving van een bestaand winkelgebouw. De verwijzing naar de Zaanse traditie is daarbij een bewuste ontwerpkeuze. Voor Breda vind ik vooral de combinatie interessant: onderzoeken wat van een gebouw bruikbaar blijft en tegelijk werken aan een gevel die sterker op de plek reageert. De Bredase uitwerking zou uit haar eigen straat, geschiedenis en bouwtradities moeten voortkomen.
Nijmegen: nieuwbouw met herinnering aan de straat
Voor De Sting in Nijmegen ontwierp B+O een nieuw winkelgebouw, opgeleverd in 2015. De drie verschillende gevels zijn geïnspireerd op de negentiende-eeuwse panden die eerder op die plek stonden. Architect Arnoud Olie combineerde die historische verwijzingen met eigentijdse winkelpuien van glas en staal.
Bron: B+O Architecten, Winkelpand De Sting Nijmegen.
Het project laat een andere route zien dan de twee verbouwingen. Hier is een nieuw gebouw ontworpen met een herkenbare verdeling aan de straat. Ik waardeer daarin dat een grote winkel niet als één ononderbroken gevel hoeft te verschijnen. Verschil in opbouw en detaillering kan de afzonderlijke delen een eigen gezicht geven. De combinatie met moderne puien laat bovendien zien hoeveel ruimte er binnen zo'n benadering is voor hedendaags gebruik.

Meer gevelvoorbeelden



Wat ik Breda voorstel
Begin bij elke grote verandering met de vraag wat een gebouw en zijn omgeving al aan kwaliteit hebben. Kijk naar de bestaande constructie, betekenisvolle bouwdelen, de indeling van de straat en de functies die er een plek moeten krijgen. Zo wordt duidelijk wat behoud waard is en waar verbetering mogelijk is.
Werk vervolgens de relevante mogelijkheden uit. Soms is gericht herstel passend, soms een ingrijpende verbouwing en soms nieuwbouw. Vergelijk die mogelijkheden op architectonische kwaliteit, bruikbaarheid, erfgoed, materiaalgebruik, onderhoud en kosten. Een fraaie impressie alleen beslist die afweging niet; een goede uitwerking maakt zichtbaar wat een voorstel vraagt en oplevert.
Laat ook bewoners en ondernemers meepraten over concrete keuzes. Een straatbeeld, een gevelschets en een heldere toelichting maken het gesprek toegankelijker. Je kunt dan bespreken waar een ingang hoort, hoe een groot gebouw zich in de straat voegt en welke details de plek herkenbaar maken.
Met het Bredaas Ontwerppaspoort wil Mooier Breda aan dat gesprek bijdragen. Het verwoordt onze uitgangspunten voor onder meer menselijke schaal, samenhang en karakter. Die bieden een vertrekpunt om samen met bewoners, ontwerpers, ontwikkelaars en gemeente betere voorstellen te maken.
Zo kan Breda verder bouwen aan haar eigen karakter: door zorgvuldig om te gaan met wat er staat en nieuwe gebouwen met aandacht te ontwerpen voor de straat waarvan ze deel gaan uitmaken.
